fbpx
AUTOR: Marek Golec

Czy ZUS musi być tak wysoki? Darmowy poradnik dla przedsiębiorców

Uwaga! Niektóre informacje zawarte w tym wpisie mogą być nieaktualne w 2022 r. ze względu na ogłoszony przez rząd Polski Ład. Zagadnienie tej reformy od strony podatkowej na bieżąco monitorujemy w artykule Nowy Polski Ład w podatkach, do którego lektury zachęcamy.

Czy musisz płacić ZUS?

Niewątpliwie naszym obowiązkiem jest płacenie danin publicznych w postaci podatków, opłat, składek, jeżeli ten obowiązek wynika z ustawy. Jednakże żaden przepis prawa nie zmusza nikogo do płacenia danin w najwyższej możliwej kwocie.

 

W tym poradniku zastanowimy się kto, kiedy i w jakiej wysokości musi płacić ZUS. Ponadto, omówimy legalne sposoby na płacenie bardzo niskich składek. Przyjrzymy się również sytuacjom, w których obowiązek zapłaty ZUS w ogóle nie powstaje.

 

Pamiętaj jednak, żeby cały czas dbać o podleganie do ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to bardzo ważne chociażby dlatego, żeby w razie hospitalizacji szpital nie wystawił Ci wezwania do zapłaty w celu pokrycia przez Ciebie kosztów leczenia, które zazwyczaj są wysokie.

Czy ZUS to podatek?

Pamiętam dyskusję, w której rozmówcy spierali się o to czy akcyza jest podatkiem. Akurat ten spór łatwo rozwiązać, ponieważ w naszym porządku prawnym obowiązuje ustawa o podatku akcyzowym.

Polemika dotyczyła również składek ZUS. W tym przypadku odpowiedź nie jest już tak oczywista. W Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje akt prawny, którym jest ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. W nazwie tej ustawy nie ma słowa „podatek”.

 

Czym więc jest to co nazywa się podatkiem, opłatą, daniną, składką?

 

Odpowiedź znajduje się w ustawie o finansach publicznych. Znaleźć tam można definicję dochodów publicznych, którą cytuję poniżej.

 

„Dochodami publicznymi są daniny publiczne, do których zalicza się: podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz banków państwowych, a także inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw”.

 

W przytoczonej definicji jest mowa o państwowych funduszach celowych. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, którego dysponentem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych.

 

Jak wynika z powyższego, składki ZUS są daniną publiczną.

 

Zatem wpłaty do ZUS są składkami a nie podatkami, jednakże zarówno składki, jak i podatki są daninami publicznymi, więc należy je traktować jednakowo.

 

Podsumowując, składki ZUS są de facto tym samym co podatki.

Podaj Twój adres e-mail i otrzymaj kurs Mistrzostwa Podatkowego

  • W ramach subskrypcji mojego newslettera otrzymasz cztery lekcje kursu Mistrzostwa Podatkowego.
  • Bonus: Arkusz podatkowy pomoże Ci ocenić, która forma opodatkowania jest dla Ciebie najkorzystniejsza - ryczałt, skala podatkowa czy podatek liniowy.
  • Jako instrukcję obsługi arkusza podatkowego otrzymasz nagranie webinaru - "Jak wybrać formę opodatkowania".
  • Arkusz i kurs pomogą Ci zaoszczędzić sporo pieniędzy w taki sposób, że fiskus da Ci spać spokojnie.

Którzy przedsiębiorcy muszą płacić ZUS, a którzy nie?

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom podlegają m.in. osoby, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą.

 

Przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu powołanej ustawy, w pewnym uproszczeniu uważa się:

 

  • osobę prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą,
  • osobę prowadzącą działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej,
  • wspólnika spółki jawnej,
  • wspólnika spółki partnerskiej,
  • wspólnika spółki komandytowej,
  • wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

 

Zauważyć należy, że osoby fizyczne zaangażowane w biznes jako:

 

  • udziałowcy co najmniej dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • akcjonariusze spółki akcyjnej,
  • wspólnicy spółki komandytowo-akcyjnej,

 

nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia w ZUS.

 

Warto w tym miejscu wspomnieć, że od wynagrodzeń członków zarządu, którzy pełnią swoje funkcje w spółkach kapitałowych na podstawie aktu powołania, składek ZUS nie pobiera się. Dywidendy też nie podlegają oskładkowaniu.

 

Wracając do przedsiębiorców, w przypadku osób prowadzących działalności jednoosobowe lub jako wspólnicy spółek cywilnych, czyli takich, którzy podlegają wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: „CEIDG”), prawodawca umożliwia opłacanie stosunkowo niskich składek w ramach ulgi na start, preferencyjnego ZUS czy małego ZUS plus.

 

Wnioskując a contrario, z ulgi na start, preferencyjnego ZUS i małego ZUS plus nie skorzystają wspólnicy spółek jawnych, partnerskich, komandytowych i jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

 

Nadmienić należy, że osoby prowadzące działalność nierejestrowaną nie opłacają z tytułu jej prowadzenia składek. Zagadnienie działalności nierejestrowanej, jak i ulgi na start, preferencyjnego ZUS i małego ZUS plus szeroko omówimy w dalszej części poradnika.

 

Co istotne, obowiązkowi opłacania składek nie podlegają również osoby, które przedstawią w ZUS certyfikat A1 wydanym dla nich w innym kraju Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Konfederacji Szwajcarskiej. Innymi słowy, osoba wykonująca wiele różnych aktywności zawodowych na terytorium przynajmniej dwóch państw (UE, EOG i Szwajcaria) podlega ubezpieczeniu wyłącznie w jednym państwie. Dla przykładu, posiadając ustawodawstwo np. holenderskie i prowadząc działalność gospodarczą w Polsce, przedsiębiorca nie podlega obowiązkowi opłacania składek ZUS. Nasuwa się wniosek, że część osób mieszkających za granicą i prowadzących firmy w Polsce nie musi w ogóle płacić ZUS.

 

Kontrowersyjne również jest nałożenie obowiązku opłacania składek na wspólników spółek komandytowych po objęciu opodatkowaniem tych spółek podatkiem dochodowym od osób prawnych (dalej: „CIT”) chociażby z dwóch przyczyn.

 

  1. W sytuacji gdy podatek dochodowy nie jest już rozliczany na poziomie wspólnika a na poziomie spółki, to wspólnik spółki komandytowej może nie mieć sposobności odliczenia składek ZUS od podatku dochodowego od osób fizycznych (dalej: „PIT”).
  2. Krzywdzącym dla wspólników spółek komandytowych wydaje się, że wspólnicy spółek komandytowo-akcyjnych nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia. Spółki komandytowe, tak samo jak spółki komandytowo-akcyjne, są spółkami osobowymi. Dodatkowo, obie spółki są objęte reżimem CIT, co nota bene wiele osób uważa za sprzeczne z koncepcją działalności gospodarczej spółek osobowych.

 

Nasuwa się następujące pytanie. Dlaczego prawodawca po opodatkowaniu CIT spółek komandytowych nadal nakłada obowiązek opłacania składek na ich wspólników i nie traktuje ich tak samo jak wspólników spółek komandytowo-akcyjnych?

 

Warto nadmienić, że wspólnicy niektórych spółek jawnych, mogą znaleźć się w takiej samej sytuacji co wspólnicy spółek komandytowych. Nastąpi to w sytuacji gdy spółka jawna stanie się podatnikiem CIT. Tej tematyce poświęciliśmy osobny artykuł.

Składki ZUS przedsiębiorcy

Składki ZUS przedsiębiorcy dzielą się na trzy grupy.

 

  1. Składki na ubezpieczenie zdrowotne;
  2. Składki na ubezpieczenia społeczne;
  3. Składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne

Dzięki opłacaniu tych składek mamy dostęp do państwowej służby zdrowia i możemy być hospitalizowani na koszt państwa. Podlegając ubezpieczeniu zdrowotnemu nie ryzykujemy wystawieniem nam przez szpital wezwania do zapłaty tytułem pokrycia kosztów leczenia.

 

Składkę na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorcy opłacają w wysokości 9% podstawy jej wyliczenia, którą jest kwota odpowiadająca 75% przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale poprzedniego roku, włącznie z wypłatami z zysku.

W 2021 r. podstawa ta wynosi 4 242,38 zł, stąd wysokość składki zdrowotnej na poziomie 381,81 zł (4 242,38 x 9%).

Znaczną część zapłaconej składki zdrowotnej (ok. 86%) można odliczyć od podatku dochodowego. Wynika to z faktu, że odliczeniu podlega 7,75% podstawy, co w 2021 r. przekłada się na kwotę 328,78 zł (4 242,38 x 7,75%).

Z powyższego wynika, że w 2021 r. realny koszt składki zdrowotnej wynosi ok. 50 zł.

 

Podkreślmy jeszcze, że odliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotnej jest tak znaczące, ponieważ odliczamy ją od podatku a nie od dochodu.

 

Ważne! W razie braku możliwości odliczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne w całości lub w części w zeznaniu PIT dotyczącym działalności gospodarczej, chociażby ze względu na stratę w danym roku podatkowym lub niskie dochody/przychody, odliczenia tych składek można dokonać w innym zeznaniu np. PIT-37. Tak często się dzieje, w sytuacji gdy podatnik osiąga dochody np. z umowy o pracę. Jeżeli jednak podatnik nie osiąga innych dochodów, ma jeszcze szansę na odliczenie składek na ubezpieczenie zdrowotne rozliczając się wspólnie z małżonkiem, o ile spełnia warunki do takiego rozliczenia.

Składki na ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne dzielimy na cztery grupy. Poniżej je wymieniamy ze wskazaniem ich wysokości wyrażonych w procentach podstawy wymiaru.

 

  1. Emerytalne – 19,52%;
  2. Rentowe – 8%;
  3. Wypadkowe – co do zasady 1,67%,
  4. Chorobowe – 2,45%.

 

Podstawą wymiaru składek w przypadku pełnego ZUS jest kwota, która odpowiada 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W 2021 r. wynosi ona 3 155,40 zł.

 

Warto w tym miejscu wspomnieć, że zgłoszenie się do ubezpieczenia chorobowego jest dobrowolne. W przypadku niepodlegania temu ubezpieczeniu, w razie zachorowania, przedsiębiorcy nie będzie przysługiwał zasiłek chorobowy. Ponadto będzie on zobowiązany do opłacania składek w czasie trwania choroby, chyba że zawiesi działalność gospodarczą, jeśli ma taką możliwość. Na dodatek, niepodlegając do ubezpieczenia chorobowego, właścicielka firmy nie będzie miała prawa do zasiłku macierzyńskiego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

 

Na uwadze trzeba mieć, że w okresie zwolnienia lekarskiego przedsiębiorcy nie wolno wykonywać czynności związanych z działalnością gospodarczą. Sprawami firmy mogą wtedy zajmować się osoby zatrudnione, współpracujące lub pełnomocnik.

 

Podlegając do ubezpieczenia chorobowego należy dbać o terminowe wpłaty, aby uniknąć kłopotów z wypłatą świadczenia.

 

Wysokościom składek na ubezpieczenia społeczne przyjrzymy się w dalszej części poradnika. Na tym etapie zaznaczyć należy, że składki te możemy odliczyć od dochodu a nie od podatku, co sprawia, że przy rozliczaniu się podatkiem liniowym, zaoszczędzimy 19% zapłaconej kwoty a nie całą kwotę.

 

Odliczenia składek społecznych można dokonać poprzez ujęcie ich w kosztach uzyskania przychodów lub poprzez wykazanie ich w odpowiedniej pozycji zeznania rocznego np. PIT-36 lub PIT-36L.

 

U podatników rozliczających się ryczałtem, odliczenia (w tym przypadku od przychodów) składek na ubezpieczenia społeczne wykazuje się na poziomie zeznania rocznego PIT-28. W razie osiągania przychodów według różnych stawek ryczałtu, odliczeń dokonuje się proporcjonalnie. Współczynnik proporcji wylicza się w oparciu o stosunek przychodów osiągniętych według różnych stawek podatku do całkowitej kwoty przychodów.

 

Dla przykładu, podatnik zapłacił w roku podatkowym składki na ubezpieczenia społeczne w wysokości 10 000 zł. Przychody opodatkowane według stawki ryczałtu 8,5% wyniosły 50% wszystkich przychodów. Drugie 50% wszystkich przychodów podlega opodatkowaniu według stawki ryczałtu 15%. Zatem, podatnik odliczy od przychodu podlegającego opodatkowaniu 8,5% kwotę 5 000 zł i taką samą kwotę odliczy od przychodu podlegającego opodatkowaniu 15%. Z tytułu odliczeń składek społecznych od przychodu podatnik zaoszczędzi 1 175 zł ((5 000 zł x 8,5%) + (5 000 zł x 15%)).

 

Ważne! W razie braku możliwości odliczenia składek na ubezpieczenia społeczne w całości lub w części w zeznaniu PIT dotyczącym działalności gospodarczej, chociażby ze względu na stratę w danym roku podatkowym lub niskie dochody/przychody, składki te podatnik może odliczyć w innym zeznaniu np. PIT-37. Tak często się dzieje, w sytuacji gdy podatnik osiąga dochody np. z umowy o pracę.

Składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy

Wymiar składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wynosi łącznie 2,45% podstawy, która odpowiada 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jest to ta sama podstawa, którą stosuje się do ustalenia wysokości składek na ubezpieczenia społeczne.

 

Składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy nie opłacają przedsiębiorcy, w przypadku których podstawa wymiaru składek wynosi mniej niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku. Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego nie zasilają też kobiety, które ukończyły 55 rok życia i mężczyźni, którzy skończyli 60 lat.

Które składki i kiedy należy opłacać?

W zależności od długości prowadzenia firmy i spełnienia pewnych kryteriów, które omówimy na dalszym etapie, przedsiębiorcy zarejestrowani w CEIDG mogą nie podlegać pod pewne ubezpieczenia lub opłacać składki w niższych wysokościach.

 

W celu wstępnego zapoznania się z tymi udogodnieniami, przeanalizujmy poniższą oś czasu.

 

Przypomnijmy, że wspólnicy spółek jawnych, partnerskich, komandytowych i jednoosobowych spółek z o.o. płacą pełny ZUS. Jednakże w pewnych okolicznościach istnieje możliwość skorzystania przez nich z preferencyjnego ZUS, do czego wrócimy.

Działalność nierejestrowana

Działalność nierejestrowana nazywana jest również firmą na próbę. Jest to działalność zarobkowa wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Innym warunkiem prowadzenia działalności nierejestrowanej jest niewykonywanie działalności gospodarczej w okresie ostatnich 60 miesięcy. Nie można też prowadzić działalności, która wymaga zezwoleń lub koncesji, żeby nie mieć obowiązku rejestrowania firmy.

 

Osoby prowadzące taką działalność zarobkową powinny być świadome, że podlegają regulacjom dotyczącym np. rejestracji do VAT czy ewidencjonowania sprzedaży przy użyciu kas fiskalnych.

 

Prowadzenie działalności nierejestrowanej wiąże się z brakiem obowiązku odprowadzania składek ZUS. Niemniej jednak, trzeba uważać na wykonywanie umów o świadczenie usług. Z wydawanych przez ZUS interpretacji wynika, że w przypadku świadczenia usług w ramach działalności nierejestrowanej obowiązek odprowadzenia składek powstaje po stronie zleceniodawcy, jak ma to miejsce w przypadku umów zlecenie.

Ulga na start

Przedsiębiorcy rozpoczynający działalność gospodarczą, którym przysługuje ulga na start, przy zdecydowaniu się na skorzystanie z niej podlegają jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu przez pierwsze sześć pełnych miesięcy prowadzenia firmy. Zwróćmy uwagę, że mówimy o pełnych miesiącach. Oznacza to, że zakładając działalność gospodarczą np. 2. dnia miesiąca, z ulgi na start można skorzystać de facto przez siedem miesięcy. Przypomnijmy, że opłacając tylko składkę zdrowotną, rzeczywisty koszt ZUS wynosi ok. 50 zł.

 

Z ulgi na start mogą skorzystać przedsiębiorcy zarejestrowani w CEIDG, którzy:

 

  1. podejmują działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmują ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia,
  2. nie wykonują jej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywali czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

 

W przeciwieństwie do działalności nierejestrowanej, przy korzystaniu z ulgi na start i wykonywaniu umów o świadczenie usług, obowiązek odprowadzania składek nie powstaje po stronie zleceniodawcy.

 

Osoby korzystające z ulgi na start powinny być wyjątkowo czujne jeżeli w tym okresie chciałyby zostać wspólnikiem spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub jednoosobowej sp. z o.o. Wiązałoby się to z utratą prawa do ulgi na start i koniecznością opłacania pełnych składek. Istnieje jednak pewne rozwiązanie, ale działania trzeba podjąć przed przystąpieniem do takiej spółki. Omówimy je w części dotyczącej preferencyjnego ZUS.

Preferencyjny ZUS

Po okresie ulgi na start nowi przedsiębiorcy nadal opłacają składkę na ubezpieczenie zdrowotne i przez okres 24 miesięcy opłacają składki na ubezpieczenia społeczne w preferencyjnej wysokości. Oznacza to, że okres opłacania bardzo niskich składek może trwać de facto 31 miesięcy, zakładając że rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej będzie miało miejsce np. drugiego dnia miesiąca.

 

Okres preferencyjnego ZUS też liczy się w pełnych miesiącach, jednakże po uldze na start korzystanie z preferencji rozpoczyna się pierwszego dnia miesiąca, dlatego u tych przedsiębiorców korzystania z preferencyjnego ZUS nie można wydłużyć o prawie miesiąc.

 

Natomiast u przedsiębiorców niedecydujących się na ulgę na start i przystępujących od razu do preferencyjnego ZUS, korzystanie z preferencji może trwać prawie 25 miesięcy, przy założeniu że rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej nie będzie miało miejsca pierwszego dnia miesiąca.

 

Niekorzystanie z ulgi na start wydaje się nieracjonalne. Jednakże stając się wspólnikiem spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub jednoosobowej sp. z o.o., przy wcześniejszym rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej zarejestrowanej w CEIDG i jednoczesnym podleganiu do preferencyjnego ZUS, prawa do preferencji nie stracimy. Podkreślić należy, że czynność polegająca na staniu się wspólnikiem którejś z wymienionych spółek musi być późniejsza.

 

Jak wcześniej wspomnieliśmy, stanie się wspólnikiem spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub jednoosobowej sp. z o.o. w okresie korzystania z ulgi na start, wiązałoby się z jej utratą i koniecznością opłacania pełnych składek. Prawo do preferencyjnego ZUS też by nie przysługiwało.

 

Z preferencyjnego ZUS nie skorzystają osoby, które:

 

  1. prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność (nie dotyczy wcześniejszego korzystania z ulgi na start),
  2. wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

 

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w okresie preferencyjnego ZUS stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. W 2021 r. wynosi ona 840 zł. Stąd niewysoka kwota składek społecznych. Ich wartości przedstawimy w dalszej części poradnika.

Mały ZUS plus

W ramach tej ulgi przedsiębiorcy mogą opłacać niższe składki, niż gdyby podlegali reżimowi opłacania pełnych składek. Jednakże ich wysokość nie może być niższa od kwoty preferencyjnego ZUS.

 

Niewątpliwie dla części przedsiębiorców przejście z preferencyjnych składek na pełny ZUS byłoby dotkliwe. Celem jego złagodzenia, jak i wsparcia innych przedsiębiorców osiągających stosunkowo niewysokie przychody prawodawca umożliwia skorzystanie z małego ZUS plus przy spełnieniu pewnych warunków. Na wstępie zaznaczmy, że mały ZUS plus nie przysługuje przedsiębiorcom, którzy w poprzednim roku kalendarzowym uzyskali przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie przekraczającej 120 000 złotych. Należy mieć na uwadze, że w razie nieprowadzenia, w tym zawieszenia działalności gospodarczej przez część roku, limit liczy się proporcjonalnie.

 

Zastanawiające jest dlaczego prawodawca przyjął kryterium przychodowe a nie dochodowe. Uderza to np. we właścicieli firm handlowych, osiągających wysokie obroty i niskie dochody ze względu chociażby na małe marże. Tacy przedsiębiorcy z małego ZUS plus nie skorzystają.

 

Odchodząc od kryterium przychodowego, z małego ZUS plus również nie mogą skorzystać przedsiębiorcy:

 

  • prowadzący działalność gospodarczą w poprzednim roku krócej niż 60 dni kalendarzowych,
  • rozliczający się na karcie podatkowej i jednocześnie korzystający ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o podatku od towarów i usług (zwolnienie ze względu na obrót),
  • spełniający warunki korzystania z preferencyjnego ZUS,
  • korzystający z małego ZUS plus przez 36 miesięcy w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej,
  • prowadzący działalność gospodarczą jako wspólnik spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub jednoosobowej spółki z o.o.,
  • świadczący usługi dla byłego bądź obecnego pracodawcy w tym samym zakresie co w ramach umowy o pracę w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.

 

Z Małego ZUS plus nie można również korzystać, jeśli w poprzednim roku przedsiębiorca prowadził działalność jako:

 

  • twórca, artysta,
  • osoba wykonująca wolny zawód,
  • osoba prowadząca publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół.

 

Przy założeniu, że wszystkie kryteria dla małego ZUS plus są spełnione, podstawę wymiaru składek na dany rok kalendarzowy ustala się, według poniższego wzoru.

 

Policzmy więc wysokość podstawy wymiaru składek na 2021 r. dla przedsiębiorcy, który osiągnął dochód z działalności gospodarczej w 2020 r. w wysokości 61 000 zł i prowadził ją przez cały rok, czyli przez 366 dni.

 

Uwaga! Jeżeli składki na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy i ewentualnie osób z nim współpracujących zostały zaliczone w koszty a nie odliczone od dochodu, należy o tę kwotę podwyższyć dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym (zmienna w liczniku).

 

W tym przypadku podstawa wymiaru składek wynosi 2 500 zł. Przypomnijmy, że w 2021 r. podstawa dla preferencyjnego ZUS wynosi 840 zł a dla pełnego ZUS 3 155,40 zł. Na dalszym etapie zobaczymy jak te trzy podstawy przekładają się na wysokość składek i realny koszt ZUS przedsiębiorcy.

 

Bez dokonywania obliczeń nasuwa się wniosek, że przedsiębiorca z naszego przykładu będzie opłacał niższe składki niż w sytuacji podlegania reżimowi pełnego ZUS. Nie będzie też opłacał składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ponieważ podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2021 r. jest to kwota 2 800 zł).

 

Wracając do wzoru warto wspomnieć, że osoby, które w poprzednim roku kalendarzowym rozliczały się ryczałtem, ustalą roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej (zmienna w liczniku) mnożąc roczny przychód z tej działalności przez współczynnik 0,5.

 

Natomiast osoby rozliczające się na karcie podatkowej, niekorzystające ze zwolnienia z VAT ze względu na obrót, ustalą dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej (zmienna w liczniku) mnożąc roczną wartość sprzedaży, o której mowa w art. 2 pkt 22 ustawy o podatku od towarów i usług (kwota netto) przez współczynnik 0,5.

 

Osoby, które chcą skorzystać z małego ZUS plus w danym roku kalendarzowym mają czas na złożenie stosownych dokumentów w terminie do końca stycznia tegoż roku. Jeśli jednak korzystali oni z tej ulgi w poprzednim roku i nadal ona im przysługuje, nie muszą składać żadnych dokumentów zgłoszeniowych. Jeżeli jednak rozpoczną lub wznowią działalność gospodarczą w trakcie roku, zgłoszenie do małego ZUS plus składa się w terminie 7 dni od rozpoczęcia lub wznowienia działalności.

 

Niezgłoszenie się do małego ZUS plus w ustawowym terminie będzie wiązało się z utratą prawa do tej ulgi w danym roku kalendarzowym. Tak samo będzie w przypadku dobrowolnej rezygnacji.

 

Co ważne, w deklaracji rozliczeniowej, składanej w terminie do:

 

  • następnego miesiąca po miesiącu, od którego przedsiębiorca korzysta z małego ZUS plus, jeżeli opłaca składki wyłącznie za siebie,
  • następnego miesiąca po miesiącu, od którego przedsiębiorca korzysta z małego ZUS plus, jeżeli opłaca składki także za innych ubezpieczonych,

 

należy przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacje o:

 

  • rocznym przychodzie,
  • rocznym dochodzie,
  • podstawie wymiaru składek,
  • formach opodatkowania z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

 

Jeśli zdecydowałeś się na mały ZUS plus i korzystasz z usług biura rachunkowego, zapewne ono wyśle te informacje wraz z deklaracją rozliczeniową. Ponadto, biuro rachunkowe powinno Cię wcześniej zgłosić do małego ZUS plus, oczywiście w porozumieniu z Tobą. Pamiętaj, aby interakcja z biurem rachunkowym nie była podejmowana na ostatnią chwilę. Jeżeli korzystasz z usług proaktywnego biura rachunkowego, powinno ono w odpowiednim momencie przypomnieć Ci o możliwości skorzystania z tej ulgi.

W Twoim interesie jest upewnienie się, że dokumenty dotyczące małego ZUS plus zostały złożone. Wystarczy, że poprosisz o przesłanie Ci deklaracji zgłoszeniowej i rozliczeniowej z potwierdzeniami ich złożenia. Możesz też zweryfikować złożenie deklaracji na Platformie Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (PUE ZUS).

Pełny ZUS

Podlegając reżimowi pełnego ZUS, przedsiębiorcy oprócz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne opłacają składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Wynika to z faktu, że podstawa wymiaru składek dla pełnego ZUS w 2021 r. wynosi 3 155,40 zł, czyli więcej od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, która w 2021 r. została ustalona na poziomie 2 800 zł.

 

Przypomnijmy, że składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy nie opłacają kobiety, które ukończyły 55 rok życia i mężczyźni, którzy skończyli 60 lat.

 

Przedsiębiorcy opłacający składki w pełnej wysokości i finalnie uzyskujący w danym roku kalendarzowym przychody z działalności gospodarczej nieprzekraczające kwoty 120 000 zł będą mogli skorzystać w następnym roku kalendarzowym z omówionej wyżej ulgi „mały ZUS plus”, przy spełnieniu pozostałych warunków. Należy pamiętać, że w razie nieprowadzenia, w tym zawieszenia działalności gospodarczej przez część roku, limit przychodów wylicza się proporcjonalnie.

 

Ważne! Po trzyletnim okresie korzystania z małego ZUS plus, ponowne skorzystanie z tej ulgi jest możliwe, przy spełnieniu pozostałych warunków, dopiero po upływie trzech kolejnych lat kalendarzowych.

 

 

Odnośnie ciężaru pełnego ZUS, warto zauważyć, że składki są opłacane w zryczałtowanych kwotach i mogą być wyliczane od najniższej podstawy. Oznacza to, że wraz ze wzrostem dochodu nie zostaje nałożony obowiązek płacenia wyższych składek. Przekłada się to na znacząco niższy poziom efektywnego opodatkowania przedsiębiorcy w stosunku do osoby zatrudnionej na umowę o pracę. Temu zagadnieniu poświęciliśmy dużo miejsca w osobnym artykule. Jeśli chcesz go przeczytać, kliknij w ten link.

Ile rzeczywiście kosztuje ZUS?

W zależności od sposobu podlegania ubezpieczeniom, przedsiębiorcy opłacają składki w różnych wysokościach. Poniższe wyliczenia mają na celu zobrazowanie kwot jakie są w różnych scenariuszach odprowadzane do ZUS i jaki jest realny koszt wynikający z ich opłacania, przy uwzględnieniu odliczeń.

 

Przypomnijmy, że w 2021 r. podstawa wymiaru składek dla preferencyjnego ZUS wynosi 840 zł a dla pełnego ZUS 3 155,40 zł. W naszych wyliczeniach na potrzeby małego ZUS plus przyjmujemy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 2 500 zł, która pojawiła się już w tym poradniku.

 

Przypomnijmy również jakie składki i w jakiej proporcji podstawy są odprowadzane do ZUS.

 

  • Składka na ubezpieczenie emerytalne – 19,52%
  • Składka na ubezpieczenie rentowe – 8%
  • Składka na ubezpieczenie wypadkowe – co do zasady 1,67%
  • Składka na ubezpieczenie chorobowe – 2,45%
  • Składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy – 2,45%
  • Składka na ubezpieczenie zdrowotne – 9%

 

Gwoli przypomnienia, składka na ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolna. Z poniższych zestawień można łatwo ustalić jaką oszczędność daje jej niepłacenie. Decydując się na rezygnację z tego ubezpieczenia należy być świadomym konsekwencji, o których wcześniej była mowa.

 

Przechodząc do wyliczeń, w pierwszej tabeli przemnożyliśmy przytoczone stawki przez właściwe podstawy (inna podstawa dla ubezpieczenia zdrowotnego). W ostatniej kolumnie wskazane są kwoty należne ZUS, w zależności od wariantu.

 

 

Jak zostało wcześniej wspomniane, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy pomniejszają dochód do opodatkowania. Tak więc, u przedsiębiorcy rozliczającego się na podatku liniowym realny koszt tych składek wynosi 81%, ponieważ podstawa opodatkowania zostanie pomniejszona o 19% i tyle ten przedsiębiorca zaoszczędzi na podatku dochodowym od zapłaconej kwoty.

 

Odnośnie składki na ubezpieczenie zdrowotne, duża jej część (7,75% podstawy) jest odliczana od podatku, dlatego jej realna wysokość w 2021 r. to tylko 53,03 zł!

 

Zakładamy, że podatnik ma możliwość dokonania odliczeń. Zobaczmy ile go finalnie kosztuje ZUS.

Składki w niebieskiej części tabeli przemnożyliśmy przez 81% (100% – 19%) a składkę zdrowotną przez 1,25% (9% – 7,75%).

 

 

Z powyższej tabeli wynika, że koszt ZUS w przypadku osoby korzystającej z ulgi na start lub jednocześnie zatrudnionej na etacie na „najniższą krajową”, o czym za chwilę, wynosi zaledwie 53,03 zł! Co również zadziwia, to bardzo niski realny koszt ZUS w okresie preferencji – tylko nieco ponad 250 zł. Widać też ulgę w przypadku małego ZUS plus.

 

Skoncentrujmy się jeszcze na pełnym ZUS. Jak widzimy, jego realny koszt to nie 1 400 zł czy prawie 1 500 zł. Wychodzi na to, że jest to kwota rzędu 900 zł.

 

Często można usłyszeć, że warto założyć sp. z o.o., aby nie płacić ZUS. Zestawiając powyższe wyliczenia z kosztami, formalnościami i innymi zagadnieniami związanymi z prowadzeniem sp. z o.o., w mojej ocenie jest to za mała kwota, aby tylko z tego powodu zmieniać formę prowadzenia działalności.

 

Według mnie, taka decyzja powinna być oparta na rzetelnej analizie i zupełnie innych argumentach. Ten temat zapewne rozwiniemy w osobnym wpisie.

Ile wynosi ZUS ubezpieczonego gdzie indziej przedsiębiorcy?

Osoba prowadząca działalność gospodarczą, która jednocześnie jest zatrudniona na umowę o pracę, w ramach której uzyskuje co najmniej wynagrodzenie minimalne, jest zwolniona z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i tym samym na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

 

Z powyższego wynika, że przedsiębiorca zatrudniony na etacie, z którego uzyskuje co najmniej minimalne wynagrodzenie, podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wniosek jaki się nasuwa jest taki, że ZUS go kosztuje tyle samo co osobę korzystającą z ulgi na start, czyli jedynie 53,03 zł w 2021 r.

 

Powyższe dotyczy zarówno przedsiębiorców zarejestrowanych w CEIDG, jak i wspólników spółek jawnych, partnerskich, komandytowych i jednoosobowych spółek z o.o.

 

Ważne! Przedsiębiorcy zakładający działalności gospodarcze w CEIDG w trakcie zatrudnienia na etacie powinni wziąć pod uwagę, że rozpoczyna im się bieg okresu ulgi na start, później preferencyjnego ZUS. W razie rezygnacji z etatu np. po trzech lub pięciu latach, muszą liczyć się, że do tych „taryf ulgowych” nie będą mieli prawa.

 

Sytuacja wygląda podobnie w przypadku przedsiębiorców będących jednocześnie podlegającymi do ubezpieczeń zleceniobiorcami. W razie uzyskiwania z tytułu umowy zlecenie co najmniej minimalnego wynagrodzenia, w ramach działalności gospodarczej obowiązkowo opłacana będzie tylko składka na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast może zdarzyć się tak, że w przypadku opłacania pełnych składek w ramach działalności, tylko składka na ubezpieczenie zdrowotne będzie opłacana z tytułu umowy zlecenie. Z powyższego wynika, że na tym gruncie jest duża swoboda wyboru tytułu do ubezpieczeń.

 

Emeryt-przedsiębiorca w związku z prowadzeniem firmy opłaca jedynie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. W pewnych okolicznościach mogą oni być zwolnieni z opłacania również tej składki.

 

Tak samo sprawy się mają u osoby pobierającej rentę:

 

  • rodzinną,
  • inwalidzką wojskową lub policyjną przyznawaną z tytułu niezdolności do służby,
  • rolniczą z tytułu niezdolności do pracy.

 

W przypadku pozostałych rencistów-przedsiębiorców, mających prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, podlegają oni obowiązkowi opłacania składek ZUS zgodnie z zasadą ogólną.

 

Na koniec tej części poruszmy zagadnienie opłacania składek przez matki prowadzące firmy w trakcie przebywania na urlopach macierzyńskich i wychowawczych.

 

W przypadku urlopu macierzyńskiego i jednoczesnego prowadzenia firmy, obowiązkowo opłacana jest składka jedynie na ubezpieczenie zdrowotne, nawet jeśli właścicielka firmy nigdzie nie jest zatrudniona. Czasami nawet tej składki nie trzeba uiszczać. Taka sytuacja ma miejsce, gdy wysokość zasiłku macierzyńskiego nie przekracza kwoty świadczenia rodzicielskiego (w 2021 r. jest to 1 000 zł).

 

Natomiast przebywając na urlopie wychowawczym i jednocześnie prowadząc firmę, należy poinformować pracodawcę o tym fakcie, aby on zadeklarował w ZUS, żeby składki pracownika-przedsiębiorcy nie były finansowane przez Skarb Państwa. W takich okolicznościach ciężar ponoszenia wszystkich składek opłaca przedsiębiorca a nie pracodawca czy państwo.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń przy prowadzeniu kilku firm

Zaznaczmy, że można prowadzić kilka firm jako wspólnik różnych spółek, natomiast jednoosobową działalność gospodarczą można prowadzić tylko jedną.

 

Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą i jesteś wspólnikiem np. spółki jawnej i jednoosobowej sp. z o.o., składki na ubezpieczenia społeczne i ewentualnie Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy zapłacisz tylko z jednej spośród tych trzech działalności. Natomiast do zapłaty będziesz miał trzy składki zdrowotne, które jak wiesz, w 2021 r. nie będą Cię finalnie kosztowały 381,81 zł każda a 53,03 zł.

 

Przypominam Ci, że stając się wspólnikiem wspomnianej spółki jawnej lub jednoosobowej sp. z o.o., przy wcześniejszym rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej zarejestrowanej w CEIDG i jednoczesnym podleganiu do preferencyjnego ZUS, nie utracisz prawa do preferencji. Pamiętaj, że czynność polegająca na staniu się wspólnikiem którejś z wymienionych spółek musi być późniejsza.

Przejście z KRUS na ZUS

Osoby ubezpieczone w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: „KRUS”), ze względu na obowiązek opłacania stosunkowo niskich składek na ubezpieczenia społeczne często mają dylemat odnośnie rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wynika to z faktu, że nie chcą podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu w ZUS, gdyż wysokość składek może wtedy wzrosnąć.

 

Podkreślenia wymaga, że samo założenie pozarolniczej działalności gospodarczej nie musi od razu skutkować utratą prawa do KRUS.

 

Przyjrzyjmy się kryteriom, które należy spełnić, aby móc podlegać ubezpieczeniu w KRUS w przypadku jednoczesnego prowadzenia działalności rolniczej i pozarolniczej działalności gospodarczej. Zostały one ustalone w art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

 

Zgodnie z tym przepisem, rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki:

 

  1. złoży w Kasie (KRUS) oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności;
  2. jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym;
  3. nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym;
  4. nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
  5. kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty 3 540 zł (jest to kwota za 2020 r.; dalej: „kwota graniczna”).

 

Jak wynika z zacytowanego przepisu, przy spełnieniu pozostałych warunków, w sytuacji gdy kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty granicznej, rolnik nie utraci prawa do ubezpieczenia w KRUS.

 

Niemniej jednak, na rolniku spoczywa obowiązek złożenia w KRUS zaświadczenia naczelnika właściwego urzędu skarbowego albo oświadczenia, że kwota należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy nie przekroczyła rocznej kwoty granicznej. Termin na złożenie zaświadczenia lub oświadczenia upływa 31 maja każdego roku.

 

Przedsiębiorcy opłacający KRUS, co do zasady nie mogą odliczać tych składek od dochodu. Jest jednak pewien wyjątek. Mianowicie, są oni obowiązani opłacać składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w podwójnym wymiarze. Nadwyżkę w postaci drugiej składki emerytalno-rentowej mogą ująć w kosztach uzyskania przychodów w dacie zapłaty.

 

Przejdźmy do omówienia przejścia z KRUS na ZUS ze względu na przekroczenie kwoty granicznej podatku dochodowego lub niezłożenie w terminie do 31 maja zaświadczenia albo oświadczenia.

 

W razie utraty prawa do KRUS z powyższych przyczyn, właściciel firmy dopiero od 1 czerwca będzie podlegał ubezpieczeniu w ZUS. Przejście to w wielu przypadkach nie powinno być bolesne ze względu na możliwość skorzystania przez jakiś czas z preferencyjnych składek, przy założeniu że warunki do skorzystania z nich zostaną spełnione.

Przykład

Pan Piotr rozpoczyna prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej 2 lutego 2021 r. Podlega on ubezpieczeniu w KRUS. W zeznaniu rocznym za 2021 r., złożonym w kwietniu 2022 r., kwota należnego podatku dochodowego przekracza kwotę graniczną. Od 1 czerwca 2022 r. pan Piotr podlega ubezpieczeniu w ZUS. Nie może skorzystać z ulgi na start, ponieważ nie jest już przedsiębiorcą dopiero rozpoczynającym prowadzenie firmy. Przysługuje mu natomiast preferencyjny ZUS, ponieważ nie upłynęło 24 pełnych (w praktyce 25) miesięcy od dnia rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Pan Piotr będzie opłacał pełne składki lub skorzysta z małego ZUS plus od 1 marca 2023 r.

 

 

Podsumowując, pan Piotr przez 16 miesięcy będzie opłacał składki w KRUS a przez 9 miesięcy będzie płacił preferencyjny ZUS. Rejestrując działalność gospodarczą, być może bardziej opłacalne dla pana Piotra byłoby zrezygnowanie z KRUS i skorzystanie z ulgi na start oraz preferencyjnego ZUS, łącznie przez de facto 31 miesięcy. Istotne znaczenie w tych rozważaniach ma kwota składek KRUS, jakie pan Piotr odprowadza.

 

Na koniec omawiania zagadnienia KRUS, warto wspomnieć, że wspólnicy spółek prawa handlowego oraz osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym podlegają obligatoryjnie ubezpieczeniu w ZUS począwszy od pierwszego dnia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Ile wynosi ZUS za osoby zatrudnione?

W przypadku zatrudnienia pracownika, pracodawca ponosi bardzo wysokie koszty związane z jego zatrudnieniem. Wysokość składek ZUS sięga aż 35% kosztu zatrudnienia. Zaliczka na podatek dochodowy wynosi zazwyczaj ok. 5%, stąd teza, że ok. 40% kwoty przeznaczonej na zatrudnienie pracownika stanowią daniny na rzecz państwa. Innymi słowy, pracownik otrzymuje wynagrodzenie netto w wysokości ok. 60% kosztu pracodawcy, często nie będąc tego świadomym.

 

Niektóre osoby uważają, że koszt zatrudnienia odpowiada kwocie netto ich wynagrodzenia. Część pracowników, ba, nawet przedsiębiorców myśli, że kosztem pracodawcy jest kwota wynagrodzenia brutto. To też nie jest prawdą. Dzieje się tak dlatego, że oprócz potrącania składek z wynagrodzenia brutto, ZUS dodatkowo obciąża składkami pracodawcę.

Przykład

Pani Agnieszka zawarła umowę o pracę, w której określono wynagrodzenie na kwotę 5 000 zł brutto. Koszt zatrudnienia pani Agnieszki wynosi nie 5 000 zł a ok. 6 000 zł. Natomiast po potrąceniu podatku dochodowego oraz składek ZUS, pani Agnieszka otrzyma wynagrodzenie netto w kwocie ok. 3 600 zł.

 

Warto w tym miejscu wspomnieć, że po przekroczeniu w ciągu roku trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce (w 2021 r. limit ten wynosi 157 770 zł) nie odprowadza się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które stanowią dużą część wszystkich składek. Wydawałoby się, że wpływa to na obniżenie obciążeń publicznoprawnych. Rzeczywistość jest jednak inna. W stosunku do dochodów przekraczających kwotę 85 528 zł pracownik jest opodatkowany według wyższej stawki podatku dochodowego, stąd całkowity poziom opodatkowania (w tym oskładkowania) wynosi nadal ok. 40%.

 

Nasuwa się wniosek, że zrozumienie przez większość społeczeństwa rzeczywistego poziomu opodatkowania nastąpiłoby, gdyby nagle pracodawca przestał pełnić rolę płatnika składek i podatku dochodowego a pracownik otrzymywałby 100% kosztu zatrudnienia i musiałby oddać państwu ok. 40% swojego wynagrodzenia w postaci danin.

 

Przejdźmy do omówienia innych form zatrudnienia. Umowa zlecenie jest podobnie oskładkowana do umowy o pracę. Niemniej jednak, jeżeli zleceniobiorca jest uczniem szkoły ponadpodstawowej lub studentem i nie ukończył 26 roku życia, wtedy nie podlega on ubezpieczeniom z tytułu tej umowy, czyli zleceniodawca nie płaci za niego ZUS. Ponadto, zarówno w przypadku umowy o pracę, jak i umowy zlecenie, przychody podatników do ukończenia 26 lat są zwolnione z podatku dochodowego, jednakże do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 85 528 zł. Wskutek tego wynagrodzenie zleceniobiorcy, będącego uczniem szkoły ponadpodstawowej lub studentem zazwyczaj jest wolne od danin publicznych.

 

Należy wspomnieć, że za osobę zatrudnioną na umowę zlecenie, która jednocześnie pracuje w innej firmie na etacie i uzyskuje tam co najmniej wynagrodzenie minimalne, zleceniodawca na gruncie ZUS odprowadza tylko składkę zdrowotną. Podobna sytuacja ma miejsce, w przypadku gdy zleceniobiorca uzyskuje co najmniej wynagrodzenie minimalne w ramach innej umowy zlecenie.

 

Odnośnie umowy o dzieło, nie podlega ona oskładkowaniu. Jednakże od 1 stycznia 2021 r. płatnicy składek oraz osoby fizyczne zlecające wykonanie dzieła mają obowiązek informować ZUS o zawarciu każdej umowy o dzieło, w terminie 7 dni od dnia jej zawarcia.

 

Umowa o dzieło różni się od umowy zlecenie głównie nastawieniem na rezultat, czyli na wykonanie dzieła, które może mieć charakter materialny lub niematerialny. Przykładem wykonania dzieła może być namalowanie obrazu, stworzenie prezentacji czy strony internetowej. Natomiast w ramach umowy zlecenie zleceniobiorca zobowiązuje się do dokonania określonej czynności, bez odpowiedzialności za jej rezultat, z zastrzeżeniem, że zlecenie powinno być wykonane z zachowaniem należytej staranności.

 

Zatem, w przypadku umowy o dzieło strony rozliczają się z efektu a w przypadku umowy zlecenie z wykonania czynności.

 

Zawierając umowę o dzieło należy upewnić się czy w danych okolicznościach taka forma zatrudnienia będzie właściwa. Jeżeli zatrudnienie przybierze charakter zlecenia, wtedy ZUS zapewne upomni się o należne składki.

 

Warto wspomnieć, że w przypadku umowy zlecenie i umowy o dzieło bez przeniesienia praw autorskich, koszty uzyskania przychodów wynoszą 20%. Natomiast dla umów o dzieło z twórcami, którzy przekazują prawa autorskie, zastosowanie mają podwyższone koszty uzyskania przychodów w wysokości 50%. Co bardzo istotne, w razie stosowania podwyższonych kosztów uzyskania przychodów, ich wysokość nie może przekroczyć kwoty 85 528 zł.

 

Z powyższego wynika, że poziom opodatkowania twórcy zmniejsza się o połowę w stosunku do wyjściowej stawki podatku, ponieważ dzięki pięćdziesięcioprocentowym kosztom uzyskania przychodów zapłaci on 8,5% podatku dochodowego od uzyskanej kwoty a nie 17%. Celem uproszczenia, pominięta została kwota zmniejszająca podatek i zostało założone, że podatnik nie wchodzi w wyższy przedział podatkowy.

 

Co ważne, w przypadku osiągania wysokich dochodów w oparciu o umowę o dzieło, czasami warto zrezygnować z podwyższonych, limitowanych kosztów i skorzystać z prawa do nielimitowanych 20%. Dla przykładu, osiągając przychód z umowy o dzieło w wysokości 1 000 000 zł, przy prawie do kosztów w wysokości 50% w zeznaniu rocznym pomniejszymy dochód tylko o 85 528 zł. Wszakże przy prawie do kosztów w wysokości 20%, w zeznaniu rocznym pomniejszymy dochód o 200 000 zł.

Nota bene, przy takich wartościach rozliczenie w ramach działalności gospodarczej wydaje się być korzystniejsze.

 

Przejdźmy jeszcze do omówienia współpracy B2B, czyli z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą. Współpraca ta polega na zakupie usług od podmiotu zewnętrznego, który za siebie rozlicza zobowiązania publicznoprawne. W wielu przypadkach jest to najkorzystniejsza forma współpracy ze względu na stosunkowo niski poziom składek i możliwość wyboru przez samozatrudnionego formy opodatkowania. Więcej na temat form opodatkowania działalności gospodarczej możesz przeczytać klikając w ten link.

 

Na uwagę zasługuje jeszcze kwestia minimalnej stawki godzinowej, która w uproszczeniu ma zastosowanie do umów zlecenia i B2B. Wynagrodzenie godzinowe w przypadku zawierania umów cywilnoprawnych w 2021 r. nie może być niższe od 18,30 zł brutto.

Osoba współpracująca

Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, co do zasady uważa się:

 

  • małżonka,
  • dzieci własne,
  • dzieci drugiego małżonka,
  • dzieci przysposobione,
  • rodziców,
  • macochę,
  • ojczyma,
  • osoby przysposabiające,

 

– jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności.

 

Jak widać z uproszczonej definicji osoby współpracującej, teoretycznie istnieje duże ryzyko, że przy pomaganiu bliskiej osobie w prowadzeniu działalności gospodarczej można zostać uznanym za osobę współpracującą.

 

W takich okolicznościach przedsiębiorca za tę osobę powinien odprowadzać pełny ZUS. Przysługiwałoby mu jednak prawo do odliczeń z tytułu zapłaconych składek za osobę współpracującą, tak jak gdyby to były składki przedsiębiorcy.

 

W przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczeń u osoby współpracującej, przedsiębiorca za bliską mu osobę mógłby opłacać tylko składkę na ubezpieczenie zdrowotne, co byłoby dużym złagodzeniem kosztów pomocy w prowadzeniu firmy.

 

Jeżeli jednak bliska osoba wykonywałaby czynności na rzecz przedsiębiorcy w ramach umowy zlecenie, podlegałaby ona ubezpieczeniu jako zleceniobiorca a nie jako osoba współpracująca. Będąc zatrudnionym w taki sposób, nawet otrzymując niewielkie wynagrodzenie w związku z wykonywaniem drobnych czynności, wysokość składek ZUS byłaby zapewne niższa niż w przypadku osoby współpracującej. Dodatkowo, przy założeniu że zleceniobiorca nie byłby uczniem szkoły ponadpodstawowej lub studentem i nie miałby ukończonego 26 roku życia, byłby on ubezpieczony z tytułu tej umowy i mógłby korzystać z państwowej służby zdrowia.

 

Trzeba jednak pamiętać o minimalnej stawce godzinowej i mieć na uwadze, że wykonywanie czynności nie może mieć znamion świadczenia pracy, ponieważ wtedy bliska osoba mogłaby zostać uznana przez ZUS za osobę współpracującą.

Ubezpieczenie członka rodziny

Jak zaznaczyliśmy na wstępie tego poradnika, należy cały czas dbać o podleganie do ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to bardzo ważne chociażby dlatego, żeby w razie hospitalizacji szpital nie wystawił wezwania do zapłaty w celu pokrycia często wysokich kosztów leczenia.

 

Jeżeli np. Twój małżonek lub dzieci nie są nigdzie ubezpieczeni, nie zwlekaj ze zgłoszeniem członków rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego. Możesz to zrobić chociażby w ramach podlegania do ZUS z Twojej działalności gospodarczej. Żeby Cię jeszcze bardziej zachęcić, to nic nie kosztuje. Wystarczy złożyć formularz ZUS ZCNA.

 

Jeśli natomiast Ty nigdzie nie jesteś ubezpieczony, możesz pomyśleć o zarejestrowaniu się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Możesz także przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ. Co ważne, składkę na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne również odlicza się w dużym stopniu od podatku.

 

Niemniej jednak, zanim będziesz rejestrował się w urzędzie pracy lub w NFZ, zorientuj się czy któryś z członków rodziny mógłby Ciebie bezpłatnie zgłosić do swojego ubezpieczenia zdrowotnego.

 

Dbaj o swoje ubezpieczenie i swoich bliskich.

Autor wpisu: Marek Golec
Absolwent ekonomii i finansów międzynarodowych uczelni Université Sorbonne Paris Nord we Francji. Doradca podatkowy (numer wpisu 13709). Oprócz ogromnej wiedzy podatkowej inwestuje w nieruchomości i jest przedsiębiorcą. Co ważne, mówi o podatkach naprawdę prostym językiem. Rozumie biznesy klientów i uczestników szkoleń.

Podaj Twój adres e-mail i otrzymaj kurs Mistrzostwa Podatkowego

  • W ramach subskrypcji mojego newslettera otrzymasz cztery lekcje kursu Mistrzostwa Podatkowego.
  • Bonus: Arkusz podatkowy pomoże Ci ocenić, która forma opodatkowania jest dla Ciebie najkorzystniejsza - ryczałt, skala podatkowa czy podatek liniowy.
  • Jako instrukcję obsługi arkusza podatkowego otrzymasz nagranie webinaru - "Jak wybrać formę opodatkowania".
  • Arkusz i kurs pomogą Ci zaoszczędzić sporo pieniędzy w taki sposób, że fiskus da Ci spać spokojnie.

Sprawdź inne wpisy, które Cię zainteresują:

AUTOR: Marek Golec, Patryk Piotr Smęda
VAT 0

Nowy JPK po nowemu

O jakich zmianach w nowym JPK musisz wiedzieć? Jakie masz obowiązki wobec biura rachunkowego? Które kody Ciebie...

AUTOR: Marek Golec
Działalność gospodarcza Optymalizacja podatkowa Podatek dochodowy Spółki ZUS 2

Nowy Polski Ład w podatkach

Zniesienie prawa do odliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne oznacza dodatkową daninę nałożoną nawet na tych, których dochody nie przekroczą kwoty wolnej. Zatem z jednej strony proponuje się podwyższyć...

AUTOR: Patryk Piotr Smęda
Działalność gospodarcza 0

Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem osoby fizycznej

Wielu przedsiębiorców zarejestrowanych w CEIDG nie zdaje sobie sprawy, że ich śmierć wcale nie oznacza końca firmy, która będzie trwała (tak będzie trwała pomimo śmierci jej właściciela) jeszcze przez czas...

Dyskusja

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *